Βασίλης Δασκαλάκης

(1897-1944)

Ο Βάσος Δασκαλάκης ήταν έντονη πνευματική φυσιογνωμία, με αξιόλογη δραστηριότητα στα γράμματα. Ιδρυσε το 1923 με τον Φώτη Κόντογλου το περιοδικό «Φιλική Εταιρεία», συνεργάστηκε στη σύνταξη του Εγκυκλοπαιδικού Λεξικού του Ελευθερουδάκη και παρέμεινε αρκετό καιρό Γενικός Γραμματέας της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών. Ως πεζογράφος, αρκέστηκε στο μοναδικό μυθιστόρημά του «Ξεριζωμένοι» (1930) και σε τέσσερα ακόμη ασυγκέντρωτα σε βιβλίο διηγήματα, ώστε ν’ αποτελεί σήμερα έναν από τους πιο ολιγογράφους στον τομέα της αφηγηματικής πεζογραφίας. Προπάντων, όμως, υπήρξε θαυμάσιος μεταφραστής ­ και με τόσο μεράκι αφοσιώθηκε στην ποιότητα της μεταφραστικής του δουλειάς, μολονότι στάθηκε για κείνον και μέσο βιοπορισμού, ώστε ο μεταφραστής να παραμερίσει σιγά σιγά μέσα του το δημιουργό και να εξελιχθεί σε δημιουργό αυτός ο ίδιος.

Μας έδωσε σχεδόν όλον τον Κνουτ Χάμσουν, πιο συγκεκριμένα τα μυθιστορήματα και τις νουβέλες: «Η πείνα», «Μυστήρια», «Ο αρχισυντάκτης Λύνγκε», «Βικτόρια», «Ο Παν», «Ρόζα», «Στο άστρο του φθινόπωρου», «Η στερνή χαρά» και άλλα. Για να τον μεταφράσει, έμαθε νορβηγικά, ήρθε σε απευθείας επικοινωνία μαζί του κι έφτασε να συνταυτίσει την προσωπικότητά του με την προσωπικότητα του Νορβηγού συγγραφέα, πιστεύοντας ότι «ο μεταφραστής πρέπει πρώτα, όχι μόνο να νιώσει καλά καλά τον συγγραφέα, μα να νιώσει κι ο ίδιος πως δονείται από τους ίδιους με κείνον, την ώρα που έγραφε, παλμούς*».

Με τέτοιες αρχές κι αισθητικές αντιλήψεις για τη μετάφραση, κατάφερε ­ ίσως επειδή έβρισκε και ορισμένες αντιστοιχίες με τη δική του ατομική περιπέτεια και ψυχοσύνθεση ­ να μεταφέρει αυτούσιο τον Χάμσουν στα ελληνικά και ν’ ασκήσει με το ύφος, τη γλώσσα και τη μεταφραστική του τέχνη, μέσα από τα ξένα κείμενα, αισθητή επίδραση σε σύγχρονους και νεότερους. Με τις μεταφράσεις του αυτές μεγάλωσαν και ανδρώθηκαν δυο γενιές. Και δε θα ‘ταν υπερβολή, αν λέγαμε ότι για μια δεκαπενταετία περίπου είχε πέσει στη λογοτεχνική μας ζωή και στο αναγνωστικό κοινό αληθινή χαμσουνική υστερία. Ετσι, όσο κι αν μετάφρασε παράλληλα Ιψεν, Φαμπρ, Ντοστογέφσκι και άλλους, τ’ όνομά του και η συγγραφική του μοίρα συνδέθηκαν με τον Χάμσουν.

Σήμερα, ωστόσο, που η απήχηση του Χάμσουν έχει περάσει, μπορούμε να ξαναρίξουμε μια ματιά και στο αφηγηματικό έργο του ίδιου του Δασκαλάκη. Είναι, βέβαια, λίγο σε ποσότητα. Μα και μόνο με το μυθιστόρημά του και τα λιγοστά του διηγήματα, ο παραμερισμένος από το θόρυβο της γενιάς του ’30 αυτός πεζογράφος αξίζει να διεκδικήσει μια καλύτερη θέση στην αφηγηματική μας πεζογραφία. Γιατί το ένα και μοναδικό τούτο μυθιστόρημα, με το οξύ κοινωνικό περιεχόμενο, βγαλμένο από δραματικές εμπειρίες και γεμάτο αλήθεια ζωής, ανήκει στα βιβλία εκείνα που και μόνα τους αρκούν, χάρη στην τέχνη και στην ανθρωπιά τους, ν’ αναδείξουν και να συντηρήσουν ένα συγγραφέα.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

• Αλεξίου Έλλη, «Βάσος Δασκαλάκης», Έλληνες λογοτέχνες, σ.183-192. Αθήνα, Καστανιώτης, 1982.
• Γκόρπας Θωμάς, Περιπετειώδες κοινωνικό και μαύρο νεοελληνικό αφήγημαΒ΄, σ.70. Αθήνα, 1981.
• Μαυροειδή – Παπαδάκη Σοφία, «Δασκαλάκης Βάσος», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας6. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ.
• Μυλωνογιάννης Γιώργος, «Βάσος Δασκαλάκης», Νεοελληνικά Γράμματα, 19/2/1938 (τώρα και στον τόμο Πορτραίτα, σ.82-93. Αθήνα, Καρανάσης, 1987).
• Παπαγεωργίου Κώστας Γ., «Βάσος Δασκαλάκης», Η μεσοπολεμική πεζογραφία · Από τον πρώτο ως τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο (1914-1939)Γ΄ , σ.246-258. Αθήνα, Σοκόλης, 1992.
• Στεργιόπουλος Κώστας, «Δασκαλάκης Βάσος», Χρονικό ’74, σ.51 και Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Λαρούς-Μπριττάνικα19, σ.427.
• Τσάκωνας Δημήτρης, «Βάσος Δασκαλάκης», Η γενιά του ’30 · Τα πριν και μετά, σ.130-132. Αθήνα, Κάκτος, 1989.
• Τσαούσης Κ., Κριτική για το Δεμάτι, Ελευθεροτυπία, 9/2/1976.
• Χάρης Πέτρος, Κριτική για τους Ξεριζωμένους, Σαράντα χρόνιας κριτικής ελληνικού πεζού λόγουΑ’ · 1928-1949, σ.63-64. Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α., 1981.

Εργογραφία

Ι.Πεζογραφία
• Οι Ξεριζωμένοι. Αθήνα, 1930.
ΙΙ.Μεταφράσεις
• Χάμσουν Κνουτ, Ο αρχισυντάκτης Λύνγκε· Μετάφραση από τα νορβηγικά Βασ.Δασκαλάκη. Αθήνα, Ζηκάκης, 1926.
• Χάμσουν Κνουτ, Η πείνα· Μετάφραση Βάσ.Δασ. Αθήνα, Αλεξίου, 1921.
• Χάμσουν Κνουτ, Σκλάβοι της αγάπης κι άλλα διηγήματα· Μετάφραση από τα νορβηγικά Βασ.Δασκαλάκη. Αθήνα, Ζηκάκης, 1926.

* Εφημ. «Ηχώ της Ελλάδος», 23 Ιουνίου 1935. Κώστας Στεργιόπουλος

 

ΕΚΕΒΙ - Εθνικό Κέντρο Βιβλίου

 

Κνουτ Χάμσουν

 

Απάντηση